SKS skûtsjesilen: spannend en toch traditierijk

Commissaris Brok had een gezellig verhaaltje over hoe hij het SKS-skûtsjesilen altijd heeft beleefd. Wat daar doorheen klonk was dat dit gezellige, spannende en toch ook traditionele familiegebeuren, geërfd uit de sterke Friese beroepsschipperij, is uitgegroeid tot een toeristisch spektakel van de eerste orde.

Vraagtekens bij telkens nieuwe aanpassingen

Die jaarvergadering van de SKS verhulde een beetje dat in een aantal voorvergaderingen er toch enkele morrende commissies en schippers waren. Omdat voor de zoveelste maal er een formule op tafel lag, die garandeerde dat de skûtsjes nog dichter bij elkaar kwamen, waardoor het nog spannender zou worden.

Er zijn, zelfs in eigen geledingen van de SKS, vraagtekens gezet bij de steeds weer nieuwe formules. Dat kwam ook omdat schippers hun skûtsjes aanpasten aan de geboden. En elke aanpassing is een (kleine) inbreuk op hoe die oude scheepsbouwers, tussen ongeveer 1900 en 1930, de skûtsjes hadden gebouwd. Aan de andere kant is het publiek natuurlijk winnaar bij een uitermate spannende wedstrijdenreeks.

Het antwoord van de schippers

Het antwoord van de schippers wordt ook dit jaar weer gegeven tijdens de elf wedstrijddagen van het skûtsjesilen, dit jaar van 18 tot en met 31 juli, van Grou tot en met Sneek. Dan gaan de veertien SKS-skûtsjes in de smalle en ruimere Friese wateren hun jaarlijkse strijd voeren. In hun 2026-outfit. Want waar de SKS zich - terecht - kan beroemen op een traditioneel verleden en de aandacht die dat nog steeds trekt, heeft de nieuwe tijd niet kunnen voorkomen dat de skûtsjes er toch weer ietwat anders uitzien dan toen ze indertijd werden gezien bij het vervoer door smalle en ondiepe wateren. Want dáár waren de skûtsjes voor gebouwd.

Verrassingen

Elk jaar levert het skûtsjesilen verrassingen op. Het Staverse SWH skûtsje dat jaren aaneen amper veranderde is nu ook aangepast. Met als extra zegen dat ze dankzij de nieuwe formule nu (veel) meer zeil mogen voeren. Tegelijk is het skûtsje lichter gemaakt. Dat leverde op de sprintwedstrijden waarmee de SKS jaarlijks het seizoen opent, al een aantal mooie momenten op.

Trouwens, ook de andere schepen deden het daar goed. Vrijwel niemand ziet die wedstrijden, maar ze lieten zien dat het heel, heel, heel spannend kan worden. Hoe je het ook wendt of keert, de schepen zitten nu dichter bij elkaar. Dus wordt de winnaar aangewezen door zeilkunst.

Daarbij moet eerlijk gezegd worden dat dat zeilen ook niet precies meer op de manier gebeurt zoals in de oudheid schippers er vracht of wedstrijden mee deden. De nu negentig jaar oude Jeen Zwaga, SKS-kampioen in de tachtiger jaren met het skûtsje van Earnewâld, gebood aan boord aan alle bemanningsleden steeds wat ze moesten doen. “Swurd mear omheech! Skoat fiere! Loete deryn!” Als hij nu naar de verrichtingen kijkt van zijn familieleden/schippers Siebren van Tewisga en Rinus de Jong, ziet hij hen enkel maar sturen, sturen en sturen. Het hoogste rendement uit schip en wind halen.

De schipper en de adviseur

Op het voordek van elk skûtsje zit iemand die met de vinger wijst. “Heger! Nóch heger! Delhâlde!” De schipper volgt. En naast de schipper zit zijn adviseur. Iemand die kan wedstrijdzeilen. En die soms zegt: “Draaie!” En dat doet die schipper dan onmiddellijk, ondanks dat hem in de media of op de wal later kan wordt verweten de ‘verkeerde kant’ te hebben gekozen.

Of juist andersom. Luister naar Rinus de Jong, schipper op de Oeral Thús uit Joure, die vertelt over z’n overwinning vorig jaar in Grou. “Ik soe draaie, mar Baint Kramer ús adfiseur, sei: “Trochsile!” Dy hie sjoen dat se allegear op my draaie moasten. Dêr wûn Baint de wedstriid foar ús”. Rinus de Jong zal Baint Kramer dit jaar vanwege ziekte moeten missen. Diens dochter Roelie Kramer komt overigens als vervanger over, ze is getransfereerd van Huzum.

Iedere schipper heeft wel net zo’n verhaal als Rinus. Het geeft aan dat het zeilen met skûtsjes professioneler geworden is. Ja, heel vroeger zaten er alleen maar schippers op de skûtsjes, die wisten blind wat ze moesten doen. Al hadden aartsvaders Ulbe Zwaga en Klaas van der Meulen ook wel goede wedstrijdzeilers naast zich zitten.

Schippers, adviseurs, bemanningsleden moeten nu allemaal oefenen. Ze zijn op 18 juli klaar voor de eerste, gruwelijk spannende strijd. Er is niet te voorspellen wie Sietse Brouwer van Heerenveen op gaat volgen als kampioen. Alle veertien skûtsjes zijn favoriet. Maar dat zijn ze ook voor de laatste plaats…

SKS Skûtsjesilen 2026
18 juliGrou
20 juliDe Feanhoop
21 juliEarnewâld
22 juliTerherne
23 juliLangwar
25 juiStarum
27 juliWâldsein
28 juliEalahuzen
29 juliDe Lemmer
30 juliDe Lemmer
31 juliSnitts

Alle wedstrijden beginnen 14.00 uur.

Tekst Eelke Lok

Foto’s: Gewoan Dwaan / Douwe Bijlsma