Sint Anthonius Ziekenhuis Sneek 110 jaar oud
Sneek - Het Sint Anthonius Ziekenhuis, tegenwoordig Antonius Ziekenhuis werd gebouw in 1903 en bestaat vandaag op de dag af 110 jaar. Het ziekenhuis is gebouwd naar een ontwerp van Nicolaas Molenaar sr. In 1994 werd het gesloten, toen het nieuwe gebouw aan de Bolswarderbaan werd betrokken. De naam van het nieuwe ziekenhuis werd Antonius Ziekenhuis, waarin het woord Sint, dat refereert aan de Rooms-Katholieke oorsprong van het ziekenhuis, is weggelaten, alsmede de ‘h’ in Anthonius. Een van de stichters van het ziekenhuis is Gerben Nammens Bouma, waar ook de dokter Boumaweg naar vernoemd is. Zoals zoveel oude ziekenhuizen stond het aan de rand van het centrum.
Klooster
Het Sint Anthonius was een zogenaamd hospitaalklooster, bewoond door de Liefdezusters van de Heilige Carolus Borromeus. Ook in andere Nederlandse steden had deze zusterorde ziekenhuizen. In het ziekenhuis bevond zich ook grote kloosterkapel. Eerder bevond zich in Sneek een klooster ter ere van Sint-Antonius. Dit gebouw heette het Oude Hospitaalklooster, maar deze werd al in 1400 gesloopt.
In de periode 1930-1985 is het gebouw flink gegroeid, elk jaar werd er wel (bij)gebouwd. Werkelijk elk stukje ruimte werd benut, hierbij werd niet altijd gelet op de schoonheid van de gebouwen; men zei in die tijd wel: maar goed dat de gemeente zich zo soepel opstelt, anders had dit nooit gemogen (het ziekenhuis kreeg namelijk veel gedaan waar de gemeente eigenlijk niet achter stond). Vlak voor de Tweede Wereldoorlog werd de eerste nieuwbouwvleugel voor patiënten gerealiseerd, met 3 verdiepingen.
Tweede Wereldoorlog
Tijdens de oorlog verborg het ziekenhuis twee Joodse onderduikers: Georgientje van Voolen en de meneer De Bruyn. In de kelder van het ziekenhuis (in de zogenaamde “kopertunnel”) werden daarnaast ook met regelmaat mensen verborgen, bijvoorbeeld ten tijde van razzia’s. Stoker Albert Meijer van de Technische Dienst kreeg van directeur Disse de zorg voor deze onderduikers toebedeeld. Hoewel iedereen in het ziekenhuis wist van hun aanwezigheid is dit nooit bij de Duitsers bekend geworden.
Naoorlogse periode
Op 29 juli 1947 krijgt het ziekenhuis Koninklijk bezoek. Prins Bernhard brengt een bezoek aan het ziekenhuis als onderdeel van zijn werkbezoek aan Friesland. In de jaren vijftig was het ‘klooster’ gereed, waar de nonnen, die er toen werkten, woonden. Na hun vertrek werd het omgebouwd tot kantoren en een restaurant. In 1965 komt naast de oude patiëntenvleugel een nieuw beddenhuis gereed, met 5 verdiepingen. En van deze periode tot en met de jaren tachtig wordt er gewerkt aan de poliklinieken en spoedeisende hulp. Dit is voornamelijk semibouw. In het algemeen gezien was het ziekenhuis toch een knus gebouw.
In de jaren zeventig stond men voor de keuze tot volledige nieuwbouw elders en of een grondige verbouwing op de bestaande locatie. De directie had besloten tot vernieuwbouw op de bestaande locatie. De hoofdredenen hiervoor waren de locatie (bij het centrum, vlak bij bus- en treinstation) en dat de rijksoverheid terughoudend was met toestemming en financiële middelen voor een geheel nieuw gebouw buiten de stad. De gemeenteraad was het er niet mee eens, omdat zij twijfelden aan de haalbaarheid van het plan in verband met de huidige locatie en het feit dat het aanzicht van de wijk ingrijpend veranderd zou worden. De raad ging echter toch met tegenzin akkoord omdat er nog steeds geen geld beschikbaar was voor een nieuw ziekenhuis en omdat men ook inzag dat het ziekenhuis met een enorm ruimtegebrek te maken had; het ziekenhuis zou niet goed meer kunnen blijven functioneren als er niet uitgebreid mocht worden.
Nieuwbouw en sloop
In verband met het beperkte aantal parkeerplaatsen zou achter het ziekenhuis een parkeergarage komen, de (als tijdelijk gebouwde en zwaar verouderde) poliklinieken moesten worden vervangen door een uit meerdere verdiepingen bestaande moderne polikliniek. Verder zou een huizenblok worden afgebroken om zo ruimte te creëren voor een andere nieuwbouwvleugel. Het oude hoofdgebouw zou gemoderniseerd- dan wel vervangen worden door een nieuw gebouw. De gemeente stelde als voorwaarde dat de te realiseren gebouwen in overleg met de gemeente ontworpen zouden worden.
Echter, een jaar later kwam het verantwoordelijke ministerie ineens met toestemming voor een geheel nieuw ziekenhuis aan de rand van de stad. Een en ander betekende dat de directie direct afzag van de oude plannen en werd er besloten om zo snel mogelijk tot een nieuw ziekenhuis te komen, tot groot genoegen van de gemeente overigens. Het zou nog 15 jaar duren voordat het nieuwe ziekenhuis zijn deuren opende.
Na de sluiting werd besloten alle aan- en bijgebouwen te slopen, op het monumentale hoofdgebouw na. Echter, door politiek wanbeleid is er toch een sloopvergunning verstrekt voor sloop van het oude gebouw. Het leegstaande gebouw was doelwit van veel jongeren die in het gebouw rondzwierven, op 25 juli 1995 werd door spelende kinderen zelfs een lijk gevonden in de voormalige keuken van het gebouw. Het was een zwerver die door een overdosis was overleden.
Na de sluiting van dit gebouw werd op 3 november 1994 het Antonius Ziekenhuis in gebruik genomen. Het ziekenhuis kreeg hiermee niet alleen een nieuwe locatie, aan de Bolswarderbaan, maar verloor ook haar Katholieke achtergrond en naam.
Huidige situatie
Het Antonius Ziekenhuis biedt momenteel ruimte aan ongeveer 300 bedden en is sinds de opening verscheidene keren uitgebreid. Het Antonius Ziekenhuis richt zich met haar zorg op de inwoners van Súdwest-Fryslân, de Noordoostpolder, Urk en de waddeneilanden Vlieland en Terschelling. Behalve in Sneek is het Antonius actief vanuit Emmeloord met een eigen zorgvoorziening en binnenkort een eigen ziekenhuis.
Vanuit de gemeenten in Zuidwest Friesland gaan vrijwel alle patiënten (meer dan 80%) naar het Antonius Ziekenhuis. Een klein deel van de patiënten gaat naar een ander ziekenhuis, bijvoorbeeld naar een academisch ziekenhuis. In 2008 neemt het ziekenhuis als eerste in Nederland een ambulanceboot in gebruik. Het ziekenhuis profileert zich hierna nadrukkelijk als watersportziekenhuis.
Fototentoonstellingen
Zeven jaar lang is het Historisch Archief Antonius Ziekenhuis Sneek, bestaande uit vrijwilligers, actief geweest met het verzamelen, rubriceren en documenteren van historisch fotomateriaal dat de geschiedenis van het Sneker ziekenhuis in beeld brengt. Voor sommige foto’s zijn bergen werk verzet en er zitten exemplaren tussen die meer dan twee jaar speurwerk hebben gekost.
Verschillende tentoonstellingen zagen het levenslicht, zoals die over de periode in de Tweede Wereldoorlog, geopend door een van de toenmalige onderduikers Georgientje samen met de dochter van de toenmalige directeur Disse. Wat zou het mooi zijn geweest wanneer al het werk van die vele vrijwilligers gehonoreerd zou zijn in het digitaliseren van de uitgebreide fysieke verzameling aan foto’s, zodat iedereen in Sneek kan meegenieten van een uniek stuk ziekenhuisgeschiedenis. Gelukkig hebben wij er nog een paar bewaard.
