Rondje om de kerk - Bartholomeuskerk in Westhem is onderdeel van Tsjerkepaad

De regen komt bij bakken uit de hemel en de temperatuur is onder de tien graden gedaald, deze maandagmiddag in juni. Ik breng een bezoek aan de Bartholomeuskerk in Westhem, een kleine, karakteristieke zaalkerk midden in de landerijen. Binnen valt me een warm ontvangst door Eile de Jong en Thea Landman ten deel . Zij staan te popelen om te vertellen wat mensen zoal kunnen verwachten aan erfgoed, kunst, rust en stilte als ze deze kerk bezoeken.

Historische wetenswaardigheden
Eile de Jong, lid van de plaatselijke commissie van het kerkje, schudt zo enkele bijzondere historische wetenswaardigheden uit zijn mouw. “De toren dateert uit 1354, die is ouder dan de kerk zelf. Bij een rigoureuze restauratie van de kerk in 2004 is er een poreus stuk torenmuur van anderhalve vierkante meter groot gevonden. Daaraan kon je zien dat er een brand heeft gewoed.”

Patriotten geloofden in égalité, in gelijkheid van mensen

Groot was de impact van de Beeldenstorm halverwege de zestiende eeuw, weet De Jong. “Vóór de Beeldenstorm waren alle kerken in Nederland katholiek. Daarna werd de Bartholomeuskerk door protestanten in beslag genomen. Een saillant detail van die overname: tijdens de restauratie van 2004 is er een altaarsteen gevonden. Die lag voor de deur van de kerk, diep onder de modder. Zo liepen de kerkgangers bij elk kerkbezoek de katholieken over de kop.” Hoewel de Bartholomeuskerk protestant werd, bleef er een stukje gezegende grond, waar katholieken begraven konden worden. “De laatste was ene Jetze Dijkstra. Zijn vrouw werd later begraven op het kerkhof van Blauwhuis.”

Eile de Jong

Bijzonder zijn ook de grafstenen van de familie Ykema in de kerk, die tevoorschijn kwamen toen bestuur en vrijwilligers in 2000 de houten vloer uit de kerk haalden. De Jong: “Zie je de familiewapens op de grafstenen? Een deel daarvan is uitgeslepen, net zoals een titel als ‘mederigter van Wijmbritseradeel en kerk voogd van Westhem’. Dat gebeurde in 1795 door de patriotten die geloofden in égalité, gelijkheid van mensen.”                        

Kunst in de kerk
Ieder jaar vraagt de plaatselijke commissie iemand die binding heeft met het dorp om de kunsttentoonstelling tijdens het Tsjerkepaad te verzorgen. Dit jaar is dat Thea Landman.

We zitten hier aan een toeristische route; er zijn ook veel mensen die hier langs fietsen en de vlag zien wapperen

“Ik ben geboren op de boerderij bij het betonnen bruggetje van het dorp”, vertelt Thea, die zich al twintig jaar hobbymatig met schilderen bezig houdt. “Vaak vragen mensen bij een schilderij: ‘Wat is het?’ Mijn reactie is altijd: ‘Wat zie je?’ Ik ben een intuïtieve schilder. Ik zet vlakken op het doek. Vanuit die vlakken begin ik en op een gegeven moment wordt het iets. Het gaat me om vorm en kleuren. Een schilderij is niet zomaar klaar; ik ga echt in gesprek met het schilderij. Soms zet ik het even aan de kant; soms ben ik er wel een half jaar mee bezig voordat het helemaal klaar is.”

Thea Landman

Tijdens het Tsjerkepaad zal Thea Landman regelmatig aanwezig zijn in de kerk om het gesprek aan te gaan met bezoekers. Trots: “Ik krijg nu al appjes: ‘We gaan vanmiddag even kijken’.”

Divers publiek
Ze hebben er zin in, in het tien weken durende Tsjerkepaad. “Het publiek dat over de vloer komt is heel divers” , weet De Jong. “Sommigen komen speciaal voor de kerk en de rust die je er kunt vinden. Maar we zitten hier aan een toeristische route; er zijn ook veel mensen die hier langs fietsen en de vlag zien wapperen. Vaak combineren die een rondje Sandfirden, Oudega, Blauwhuis en Nijland. Vorig jaar kwam nog een ploeg van dertig man binnen, die hier elke week met de racefiets langskomt.”

Tip
Eile de Jong heeft nog een tip. Als je hem treft, vraag dan gerust eens naar mogelijke activiteiten die je kunt houden in de kerk. Bijvoorbeeld een reünie, zoals die in 2013 van de familie Ykema, verre familie van de Ykema’s in de kerk. Of het sluiten van een burgerlijk en/of kerkelijk huwelijk, nadat je op De Pollepleats letterlijk in het huwelijksbootje bent gestapt. En geniet vooral van je vertragend rondje om de kerk!

Tekst en foto’s: Riemie van Dijk