Face to Face: Jan Blanksma

Jan Blanksma (72) woont in een nieuwbouwwijkje in Ysbrechtum, waar hij voor en achter een prachtig vrij uitzicht over de weilanden heeft; een ‘daalders plakje’. De ochtenddauw is net opgetrokken als we door de achterdeur bij hem binnenstappen. “Sinds ik met pensioen ben kan ik ’s ochtends zó heerlijk hier aan de keukentafel zitten”, begint hij. “Koffie, een krant en wat mijmeren; soms zijn er zo twee, drie uren verder. Maar wat geeft het? Ik heb de tijd.”

Dirigentcursus

Jan Blanksma groeide op in Witmarsum, in een gezin waar muziek absoluut de boventoon voerde. “Mijn vader was organist en dirigent en mijn zus studeerde piano”, vertelt hij. “Ik begon op mijn 12^e mijn muzikale carrière bij de plaatselijke fanfare als trompettist. Ik vond het leuk en heb nog steeds wel wat met blaasmuziek. In de popmuziek kon ik de Beatles wel waarderen. Op mijn 21^e kwam ik per ongeluk bij zingen uit. Ik zat op de kweekschool en kwam er daar achter dat ik zingen fijn vond, ik was bariton. Eén van mijn medestudenten vroeg me of ik zin had om mee te gaan naar een dirigentcursus in Leeuwarden. Ik was daar nog maar net mee bezig – we schrijven 1973 - toen een docent tegen mij zei: ‘Ik heb een goed dorpskoor voor je in Oosthem: Nije Moed’. Het werd een prachtig koor, een topkoor. In datzelfde jaar richtte ik in Tjerkwerd een jongeren- en gospelkoor op: Con Spirito.”

Extra repetitie voor een concours

Na de kweekschool werd Jan Blanksma onderwijzer in Tjerkwerd, waar hij later ook ging wonen met zijn gezin. Na het lesgeven aan basisschoolleerlingen kwam hij in het lbo- en mbo-onderwijs terecht en gaf hij muziekles en Nederlands aan ROC Friese Poort in Sneek. Zijn baan combineerde hij met het dirigentschap van diverse klassieke kerkkoren in Makkum, Oosthem en Witmarsum. “Met de koren ging ik vaak naar concoursen”, licht Jan toe. “Ik hield van het wedstrijdelement en in de muziek draait veel om concoursen. Het was mijn ding om de koren zo goed mogelijk voor te bereiden. En daarin was en ben ik pittig, fanatiek en perfectionistisch. Het is me niet gauw goed genoeg. Dit is geen verkeerde eigenschap, maar het gevaar bestaat dat je er te ver in kunt gaan. Vooral muzikaal moet er iets gebeuren, het moet boeien. Soms lastte ik voor een concours nog een extra repetitie in. Op de concoursen zelf kon ik niet veel meer bijsturen; het zijn natuurlijk momentopnames. De laatste twintig jaar ging ik overigens niet meer met mijn koren naar concoursen; wel deed ik er veel juryklussen.”

Tropenjaren

In 1983 bekwaamde Jan Blanksma zich verder in de muziek en volgde op zijn 32^e een opleiding aan het conservatorium in Leeuwarden. “Ik was daar een ‘zij-instromer’. We begonnen met twaalf studenten; daar bleven er slechts drie van over. Mijn hoofdvak was ‘koordirectie’, maar in vijf jaar tijd heb ik alles gevolgd. Iedere zaterdag - later woensdag - ging ik naar school, naast mijn gezin, mijn baan en mijn koren. Een drukke maar ook prachtige tijd. Ik was veel weg, het waren tropenjaren. Ik dirigeerde onder andere Con Amore Musica en Keamerkoor Littenseradiel. Dit laatstgenoemde koor is zeker een vermelding waard. Zij zongen veel Fries repertoire. Con Amore Musica bestaat nog steeds en dit vocale ensemble van geselecteerde koorstemmen is ook een heel goed koor.”

Groot gemis

Onlangs stopte Jan Blanksma voor de eerste keer in zijn carrière voortijdig zélf bij een koor. “En dat vind ik oprecht vervelend en jammer”, bekent hij met spijt in zijn stem. “Ik kon het met het bestuur niet eens worden over alle ideeën die ik had en dus mijn muzikale ei niet goed kwijt. Als dirigent ben je altijd afhankelijk van een goed bestuur. Soms is het ook goed om te stoppen. Na verloop van tijd gaat de scherpte er af. Een nieuwe dirigent staat weer anders voor een koor en kan de groep vanuit zijn of haar muzikale visie weer inspireren en stimuleren.”

Een andere verdrietige gebeurtenis is het overlijden van Hans Poortema uit IJlst op 4 augustus dit jaar. Jan: “Hans was lid van ‘The Christmas Voices’, een geweldige groep mannen die ik als dirigent wat zou helpen en waar ikzelf ook zo nu en dan in meezong. Ze gingen steeds beter zingen en hun hoogtepunt was het landelijke tv-optreden tijdens de Kerstnachtmis 2022 in de Sint Martinus Kerk in Sneek. Hier zongen ze ‘O holy night’. Nu zijn we ruim een half jaar verder en is Hans er niet meer… Zijn overlijden is een grote dreun voor ons en het is zeer triest dat we nu met zijn vieren verder moeten. Als ‘The September Voices’ treden we op tijdens mijn jubileumconcert op 30 september in de Mauritiuskerk in IJlst en het is een groot gemis dat Hans dit niet meer meemaakt.”

Twee hoogtepunten

Op zijn 72^e is Jan terug bij zijn eerste liefde wat koren betreft: het dirigeren van een popkoor dat bestaat uit ‘oudere jongeren’. “We zingen pop- en musical songs”, legt Jan uit. “Het popkoor is nu ook het enige koor dat ik dirigeer en ik ga er voorlopig mooi mee door. Het is iedere keer fijn om te merken dat de leden na een koorrepetitie zeggen: ‘Goh, is de tijd nu alweer om?’ Dirigeren is inspireren. Zelf hoef ik niet zo nodig op een podium; laat mij maar mooi met mijn rug naar het publiek staan, dan merk ik gauw genoeg wat het publiek ervan vindt. Als ik in het kader van mijn lange dirigentcarrière twee hoogtepunten mag noemen, dan zijn dat mijn 25-jarig jubileumconcert in een volle Martinikerk in Bolsward, met Con Amore Musica, Keamerkoor Littenseradiel, orkest en solisten, en het koorfestival in De Doelen in Rotterdam. Hier trad ik ook op met Con Amore Musica. Na dit optreden promoveerden we naar de hoogste klasse. Dat was geweldig.”

“Zingen en dirigeren blijft mijn leven”

Ook al heeft Jan inmiddels meer vrije tijd, zich vervelen doet hij niet. “Na het jubileumconcert – waar ik heel veel zin in heb - ga ik verder met het popkoor. En de laatste jaren doe ik veel theaterproducties, zoals ‘Ik, Martinus’ in Sneek, ‘De wylde boerinne’ in IJlst en ‘Hid Hero’ in Bolsward. Met een willekeurige groep aan de slag gaan en er een goed zingend projectkoor van maken, dat is elke keer de uitdaging. Zingen en dirigeren ís en blijft mijn leven. Verder vul ik mijn dagen met het bestuurslidmaatschap van het Prins Bernard Cultuurfonds, afdeling Friesland; een prachtig fonds dat veel geld beschikbaar stelt voor cultuur en natuur in Friesland.”

“In allemachtich rot-ein”

Naast de cultuur is Jan Blanksma ook nog een actief sportbeoefenaar.  “Ik steek veel tijd in de biljartsport, en dan met name het driebandenspel en ik ga graag kijken bij kaats- en voetbalwedstrijden. En ik rijd regelmatig de nodige kilometers op de racefiets, soms meerdere keren per week”, vertelt hij tot besluit. “Afgelopen mei fietste ik nog de Elfstedentocht. Voor de 36e keer, maar het blijft ‘in allemachtich rot ein’.”

Fotografie: Laura Keizer
Tekst: Amanda de Vries