De vrijwilligers van de KNRM: Als iedere minuur telt…

De kracht van de KNRM zit niet alleen in moderne reddingboten of professionele trainingen, maar vooral in de mensen achter het werk. Mannen en vrouwen die uit overtuiging klaarstaan voor anderen. Vaak blijven zij bescheiden over hun inzet, terwijl hun werk van onschatbare waarde is. Wij stellen drie vrijwilligers aan u voor…

Gerrit Elgersma, hoofdschipper reddingstation Hindeloopen

Een oefenavond bij de KNRM zes jaar geleden was genoeg om de nu 51-jarige Gerrit Elgersma, getrouwd en vader van drie kinderen, te overtuigen. Via een vriendin van zijn dochter, wier vader al bij de KNRM vrijwilligerswerk deed, mocht hij op een dinsdagavond meelopen. “Ik ben nooit meer weggeweest”, zegt Gerrit nuchter. Inmiddels is hij hoofdschipper en eindverantwoordelijk voor reddingstation Hindeloopen.

Gerrit zorgt voor voldoende materiaal, genoeg bemanningsleden en vaart mee als de pieper gaat. Hoe nuchter hij ook is, tóch is hij niet ongevoelig voor de spanning. “Bij een prio 1 gaat je hart echt wel sneller kloppen”, zegt hij serieus. ”Dat zijn meldingen waarbij elke minuut telt, bijvoorbeeld als er een kind overboord is geraakt.” De bemanning moet met tien minuten uitvaren. Vanuit zijn bedrijf in Workum kan hij met de hulp van de sluiswachter er net op tijd zijn. Alleen zijn pak nog aan en aan boord. De bemanning is er dan al, de motor draait, aan boord en varen! Er moeten bij een actie altijd minimaal drie bemanningsleden op de reddingboot zijn.

Dan gaat – tijdens dit interview – opeens de pieper van Gerrit. “Zul je net zien”, zegt hij verontschuldigend. Op zijn telefoon verschijnt een prio 2-melding: een boot met motorpech. Er blijken voldoende bemanningsleden beschikbaar te zijn, dus hij hoeft zelf niet in actie te komen.

Snel inzetbaar

Vrijwilliger bij de KNRM word je niet zómaar, vertelt Gerrit verder. “In een sollicitatiegesprek wordt gekeken of je bij de groep past en of je je thuis voelt bij de groep. Nieuwe leden lopen stage, daarna volgen opleidingen en certificaten van vaarbewijzen, reddingtechnieken, communicatie- en radartrainingen. De KNRM zoekt bij voorkeur mensen met een vaste woon- en werkplek in de directe omgeving, zodat ze bij een oproep snel aanwezig zijn. En inzetbaar zijn.” Gerrit vindt het mooiste aan zijn werk de sfeer, en honderd procent op elkaar kunnen vertrouwen. Op het station in Hindeloopen maken ook drie vrouwen deel uit van de opstappers. “Dat is een andere dynamiek, een andere sfeer en dat is alleen maar goed”, zegt Gerrit. “Ze zijn écht goed!”, herhaalt hij glunderend. “Maar íéder bemanningslid doet het uiteindelijk om mensen in nood te helpen. En de dankbaarheid die je terugkrijgt geeft ontzettend veel voldoening.”

Paul Bruining, coördinator reddingstation Harlingen

Na 33 jaar in de IT werkzaam te zijn geweest, koos de nu 64 jarige Paul Bruining voor een opvallende carrièreswitch. Al dik anderhalf jaar is hij coördinator bij de KNRM in Harlingen. Het water speelde altijd al een grote rol in zijn leven en toen hij wilde verhuizen vanuit Leeuwarden kozen hij en zijn vrouw voor een appartement in Harlingen. Vlakbij het water, want dan konden ze met de boot lange tochten maken. Paul is een zeiler maar hij heeft nu toch echt een elektrische motorboot gekocht.

Pauls liefde voor de watersport begon op jonge leeftijd. Zeilen is zijn grote passie en daar heeft hij zijn vrouw ook mee besmet. Naast zijn werk geeft hij twee keer per jaar opleidingen in de watersport. Zwemmen, duiken, zeilen en surfen. Bij de KNRM komt bij hem alles samen. “Het is prachtig werk. Ik ben niet operationeel op de schepen; daar ben ik te oud voor. We werken nu aan de komst van een nieuwe reddingboot en boothuis. Nieuwe reddingboten worden vaak gedoneerd door families. Tijdens de bouw van het nieuwe schip wordt er een KNRM-muntje in het schip verwerkt die ceremonieel door schenkers of erven wordt geplaatst”, vertelt Paul.

Enorme knal

Dat de KNRM onmisbaar is, heeft hij zelf ervaren. “We hadden wedstrijden gehad op het Markermeer met vijf andere zeilboten. Samen met mijn vrouw wilden we de volgende dag nog wat nagenieten. We zeilden voorspoedig met onze gehuurde zeilboot; er stond een bakstagwindje, een wind schuin van achteren, en dan gaat het best snel, windkracht 5. Bij ‘het Paard van Marken’, de bekende vuurtoren, was er opeens een enorme knal. Snel de zeilen gestreken. Bleken de stuurautomaat en de stuurkettingen stuk te zijn. De marifoon gepakt, er waren twee aan boord, maar alle twee stuk. Toen toch maar de KNRM gebeld. Dan merk je hoe professioneel alles volgens protocol loopt.”

Helaas bevalt het appartement in Harlingen hen niet echt. Het paar verhuist binnenkort terug naar Leeuwarden, waar ze een nieuw appartement hebben gekocht. En hoewel hij zijn werk in Harlingen met plezier doet, neemt hij binnenkort tóch afscheid van de KNRM als coördinator. Vanwege terugkeer naar Leeuwarden. Toch blijft de verbondenheid met het water onverminderd groot. “Op het water voel ik me thuis”, zegt hij. “Dat zal nooit veranderen.”

Dirk Klinkenberg, tot mei 2025 hoofdschipper reddingstation Hindeloopen en nu coördinator opleidingen en oefeningen

Dirk Klinkenberg begon op 16 september 1988 als opstapper en later als plaatsvervangend schipper van het reddingsstation Harlingen. Als hoofdschipper moest hij het team van de KNRM in Hindeloopen weer op poten zetten. Zorgen voor bemanning, goede materialen en een goed functionerend geheel. Klinkenberg behoort al 38 jaar tot de bemanning van de KNRM. Hij ontving enkele jaren geleden het certificaat, behorend bij de vrijwilligers Medaille Openbare orde en veiligheid voor zijn 35-jarig jubileum als vrijwilliger bij de KNRM. Klinkenberg is nog wel operationeel in uitzonderlijke gevallen, maar hij is nu bestuurslid en coördinator opleiden en oefenen op reddingstation Hindeloopen.

De Suzanna

Dirk Klinkenberg vaart ook op de Suzanna, een historische reddingsboot van de KNRM die ‘zomers in de vaart gehouden wordt voor promotionele doeleinden. Het schip, gebouwd in 1968 in opdracht van de reddingmaatschappij, wordt ook gebruikt voor trouwerijen, feesten en het uitstrooien van de as van overleden personen. Als er in de winter ijs ligt, is de Suzanna ook uitermate geschikt om mee te varen. Het wad is door het zoute water eerder bevroren dan zoet water. Als er dan grondijs ligt kan de reddingsboot Wiecher en Jap Visser-Politiek niet uitvaren, omdat die een aluminium waterjet heeft. Dan is de Suzanna actief. In de winter is Lauwersoog de thuishaven van het schip.

‘De scheepsjongens van de KNRM’

Dirk Klinkenberg is opgegroeid. zoals hij zelf zegt. “met één voet in het zoute water en één voet in het zoete water.” Hij woonde als kind op Kornwerderzand en had al boekjes van reddingboten en las de verslagen van de KNRM. Toen hij 15 jaar was kwam hij in contact met de bemanning van de reddingsboot. Bij de HT-Race, de sloepenrace tussen Harlingen en Terschelling en op oefenavonden vanaf 1985 ging hij mee. Op 19-jarige leeftijd kwam Dirk in vaste dienst. Hij maakte de langzame boot mee en ook de snelle rubberboten die later kwamen. En de Wiecher en Jap Visser-Politiek, geschonken door de erfenis van twee zussen en een broer. Dirk vertelt over de donaties. Boten, maar ook twee boothuizen, zijn geschonken. Zijn mooiste ervaring: in1997 voer een bemanning van de KNRM met een reddingboot naar Helsinki. Daar was een symposium over het 100-jarige bestaan van de reddingsmaatschappij van Finland. Over deze maritieme reis en viering werd destijds de film ‘De scheepsjongens van de KNRM’ gemaakt.

“Het mooie is,” vertelt Dirk, “dat het één grote familie is over de gehele wereld. Als je in een vreemd land bent en ze weten dat je ‘bij de club hoort’, dan word je uitgenodigd en mag je met hun mee varen. Super, die saamhorigheid. Ik ben gek van varen, hou erg van de teamspirit en mag graag mensen helpen. We zijn erg trots op onze vrouwen en we wachten nog op Urk, om hen te laten zien wat onze vrouwen kunnen.” (Dirk Klinkenberg doelt hierbij op het feit dat reddingstation Urk van oudsher traditioneel volledig uit mannen bestaat. Het station op Urk kent nog een specifieke rolverdeling – red.).

Onverwachte reddingsactie

Verslaggeefster Anna Boersma en fotografe Jelly Mellema, die dit artikel maakten, mochten ook nog aanwezig zijn bij een oefening van de KNRM. “Dat het zou uitdraaien op een onverwachtse reddingsactie, hadden we niet kunnen vermoeden”, vertelt Anna. “We stapten aan boord van de Regina Andrea en voeren het wad op. Midden op het water volgde een spectaculaire overstap naar de reddingboot van de KNRM die ons met indrukwekkende snelheid over het wad voer.” Overgestapt uit de reddingboot op het historische schip Suzanna liep de oefening anders dan gepland. Anna: “Door het afgaande tij kwam het schip muurvast te zitten op het wad. Donkere stinkende grond kwam naar boven en er zat geen beweging in. Het schip kwam zelfs scheef te liggen. De hulp van de reddingboten van de KNRM werd ingeroepen. We werden losgetrokken en konden op eigen kracht terug naar de haven van Harlingen varen. Een bijzondere belevenis die nog maar eens laat zien hoe belangrijk vakmanschap, samenwerking en inzet zijn.”