Hessel Bouma over de wapendropping wandel- en beleeftocht Heeg, Oudega SWF, Gaastmeer: “Vrijheid en vrede zijn werkwoorden”
HEEG - Op zaterdag 3 mei vindt rondom Heeg, Oudega SWF en Gaastmeer de wapendropping wandeltocht plaats, met 25 ‘beleefmomenten’ die de wandelaars terugbrengen naar gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog in dit gebied. Deze beleeftocht is voor jong en oud en wordt georganiseerd ter gelegenheid van ’80 jaar vrijheid’. Initiatiefnemer en organisator van dit groots opgezette project is de 84-jarige Hessel Bouma uit Hoornsterzwaag.
De gebeurtenissen in Friesland tijdens de Tweede Wereldoorlog zitten diep bij Hessel Bouma, in 1940 geboren in ‘terroristendorp’ Scharnegoutum, onder de rook van Sneek. Als een wandelende encyclopedie diept hij het ene na het andere verhaal over die tijd op. Inmiddels heeft hij al zes boeken over de oorlog in Friesland gepubliceerd, waarvan ‘Oorlog tussen de Friese Meren’ uit 2024 het laatste deel is. De verhalen die Hessel Bouma optekent, hebben één doel: mensen bewust maken en waarschuwen voor radicale ideologieën.
“Een oorlog kent alleen maar verliezers”
“Vrijheid en vrede zijn werkwoorden”, zegt Hessel Bouma stellig. “Daar moet aan gewerkt worden. In 1940 ontketende Adolf Hitler een wereldoorlog. ‘Nooit weer’, zeiden we toen. Wie zijn ogen sluit voor het verleden, blijft blind voor het heden en de toekomst. Dat wordt momenteel keihard benadrukt door de oorlogen in Oekraïne, Israel, Myanmar, Congo en Zuid-Soedan om er maar een paar te noemen. Wereldwijd worden er meer dan 110 gewapende conflicten gemeld met de daarmee gepaard gaande gruwelijkheden. Een oorlog kent alleen maar verliezers.”
Foto: Piet Bouma
Overval op de ouderlijke ‘pleats’
In het levensverhaal van Hessel Bouma zelf speelt de Tweede Wereldoorlog een rol sinds de inval van de Duitsers in 1945 op de ouderlijke ‘pleats’ bij Scharnegoutum, waar hij als jongetje getuige van is. In Scharnegoutum, door de Duitsers ‘het terroristendorp’ genoemd, zitten diverse belangrijke verzetsmensen ondergedoken, ook op de boerderij van Bouma. “Die onderduikers hebben ze niet gevonden,” zegt Hessel, “maar die dag zal ik nooit vergeten. Ik was een klein jongetje van vijf jaar en had een grote Sint-Bernard hond. Toen deze begon te blaffen door de opwinding wilde de Duitse SD-commandant hem doodschieten. De spanning was te snijden. Dat is me mijn hele leven bijgebleven. Ik ben voor mijn hond gaan staan en zei: ‘Je mag mijn hond niet doodschieten!’ Gelukkig kalmeerde de Duitser, waardoor het met een sisser afliep.” Bouma raakt zichtbaar geëmotioneerd tijdens het vertellen van dit verhaal; de oorlog heeft zijn sporen achtergelaten.
Waarschuwen voor radicale ideologieën
“Het blijft zinvol om aandacht te besteden aan de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog”, stelt Bouma. “Vooral om te waarschuwen tegen de radicale ideologieën van toen, die nu, onder andere benamingen, weer de kop opsteken”. Dat is ook de achterliggende filosofie van de wapendropping wandeltocht op zaterdag 3 mei in het kader van de herdenking en viering van ’80 jaar vrijheid’. De wapendropping wandeltocht is voor jong en oud en er kan worden gekozen uit een route van 4, 12 of 22 kilometer door de omgeving van Heeg, Oudega en Gaastmeer.
Meer beleeftocht dan wandeltocht
Het is meer een beleeftocht dan een wandeltocht, volgens Hessel Bouma. Onderweg beleven de wandelaars een stukje van de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog. Op verschillende locaties kunnen deelnemers even stilstaan of gaan zitten om de gebeurtenissen, die worden uitgebeeld door amateurspelers uit de regio, mee te maken. Hessel Bouma: “We moeten die gebeurtenissen in de oorlog steeds opnieuw ‘beleven’ om de vrijheid van nu te kunnen vieren en waarderen.”
Foto: Piet Bouma
Er zijn 25 beleefmomenten en een openluchtspel: ‘Oorlog kent alleen verliezers’. De gebeurtenissen in de beleefmomenten hebben daadwerkelijk plaatsgevonden en bestaan uit nagespeelde scenes. In het programmaboekje bij de wandeltocht staat hierover achtergrondinformatie. Een greep uit deze beleefmomenten: in de Kleine Gaastmeer aan de Kaapwei is een zender uit de Tweede wereldoorlog te zien, waarmee geseind werd naar Engeland over het verschepen van wapens of de dropping van spionnen. Een jongen van 17 jaar krijgt in Oudega een wapen op zijn hoofd gedrukt om hem te laten vertellen wie die melk geleegd heeft tijdens de melkstaking in mei 1943. Een jonge slachter, die een schaap slacht voor de bevolking, zodat dat vlees niet naar Duitsland gaat, raakt in gevecht met de gezagsgetrouwe politieman in Heeg. En zo nog vele andere scènes die een beeld geven van het leven onder de bezetter.
’s Middags om één uur worden er bovendien nog twaalf parachutisten gedropt bij Oudega en om vijf uur aan de Burd bij Heeg. De parachutisten gebruiken hiervoor originele parachutes uit die tijd.
‘Oorlog tussen de Friese Meren’
In zijn zesde boek ‘Oorlog tussen de Friese Meren’ geeft Hessel Bouma een overzicht van de de situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog in Heeg, Oudega, Gaastmeer, Woudsend, IJlst, Abbega en Workum. Voor de Duitsers was dit een afgelegen gebied met zijn vele meren, watertjes, dijken, rietvelden en afgelegen boerderijen (lees schuilplaatsen). Voor de bewoners was deze regio een broeiplaats van het verzet. Honderden Joden en onderduikers werden er gehuisvest, talloze sabotageplannen werden er gesmeed. De Heegemers stonden bekend als de zwarthandelaars; de Oudegaasters en Gaastmeerders met hun knokploeg als de saboteurs. Een wapendropping, het laten ontsporen van een Duitse munitietrein bij Oudega, de meistaking en de slag bij de Wellebrug zijn een paar van de belangrijkste wapenfeiten tussen de Friese meren.
Het zijn de verhalen uit de Tweede Wereldoorlog die doorverteld moeten worden, vindt Hessel Bouma. Want, indachtig de woorden waarmee hij dit interview begon: “Vrijheid en vrede zijn werkwoorden.” Vergeet dat niet!
Tekst Wim Walda
Foto’s Piet Bouma
Organisator Hessl Bouma - Foto: Piet Bouma
