Corona op 5 mei: stilstaan bij vrijheid en verleden

SNEEK- Fake news? ‘Alles wat we horen zijn meningen, geen feiten. Alles wat we zien is perspectief, geen waarheid.’ Beroemde woorden van Marcus Aurelius. Hij was zijn tijd ver vooruit. De Romeinse keizer werd beroemd met een klein boekje ‘Van de keizer, aan zichzelf’. Filosofen hebben dit werk ‘Overpeinzingen’ genoemd.

Vonden ze mooier klinken. Misschien was ‘Note to Self’ een betere vertaling. Maakt niet uit. Marcus is bekend geworden met oneliners die het tot op de dag van vandaag goed doen: ‘Werp een blik op jezelf, want binnenin stroomt het goede, dit zal net zo lang blijven stromen, als jij de moeite neemt om naar binnen te kijken.’ Overpeinzingen dus. Bedoeld als zelfhulpboek voor de keizer. De essentie? De levenslessen komen er allemaal op neer dat alles tijdelijk is. In het licht van de eeuwigheid stelt niets iets voor. Minder dan een zandkorrel in een woestijn. Daar kunnen we ons maar beter bij neerleggen. Maak je dus niet druk! Wat trouwens niet hetzelfde is als lui achteroverleunen. Dat mag niet van Marcus. Ook al stel je weinig voor, door een deugdzaam leven te leiden vervul je je rol als klein tandwieltje in de grote machine die we universum noemen. Je houdt het heelal als het ware (mede) draaiende.

Of andersom, maar laten we het niet onnodig ingewikkeld maken, het leven is al ingewikkeld genoeg. Daarom de belangrijkste les van Marcus in één zin: dat wat je op je levenspad tegenkomt is precies datgene waar jij van moet leren het beste te maken. Leer accepteren. Vandaag de dag zouden we het mindfulness noemen, 2000 jaar terug noemden ze de stoïcijnse filosofie.

Frederik de Grote, Bill Clinton, zelfs Goethe over wie ik een eerdere column schreef waren fan. De originele ‘Overpeinzingen’ liggen nu opgeborgen in de Vaticaanse Bibliotheek. Marcus Aurelius zelf overleefde zijn veldtochten maar stierf 180 jaar na Chr. aan de pest. Ook toen had een ziekte de wereld in haar greep. Op een gruwelijke manier, wie de pest had kreeg bulten of begon bloed op te hoesten en was binnen 48 uur dood. Dit overkwam één op de drie Europeanen. Net zoals we van corona vermoeden kon de pest via een dier op een mens overspringen. Vooral ratten waren dragers. Zelfs nu zijn er gebieden waar ratten rondlopen die mensen kunnen infecteren.

Het goede nieuws is dat we de ziekte effectief kunnen bestrijden. De pest is namelijk een bacterie en bacteriën zijn, anders dan een virus, te behandelen met antibiotica. In het oude Europa was de wetenschap nog niet zover. Epidemieën werden gezien als een straf van God. Men hoopte dat het organiseren van grootschalige religieuze ceremonies de toorn van God (of de goden) kon afwenden. In werkelijkheid waren dit soort massabijeenkomsten een belangrijke oorzaak van de snelle verspreiding van de ziekte. Angst is vaak een slechte raadgever.

Onwetendheid doet daar niet voor onder. Wat ook niet helpt is het slechte geheugen van mensen. Toen Europa in de Middeleeuwen geplaagd werd door de pest, probeerde men het tij weer te keren met massale gebedsbijeenkomsten. Toen dit opnieuw niet werkte, ging men op zoek naar een zondebok. Dit heeft geleid tot grootschalige moord op Joden, waarbij in sommige West-Europese steden de volledige Joodse bevolking werd uitgemoord. Dit waren de Middeleeuwen. Het wijzen naar een ander is van alle tijden. En veel makkelijker dan een kritische blik werpen op jezelf. Zoals onze Romeinse keizer, veldheer en filosoof voorstelde.

In 2020 sluipen ziekte en economische tegenslag onze wereld binnen. Naarmate problemen langer aanhouden, wordt de kans groter dat saamhorigheid omslaat in een heel ander sentiment. Nu al wijzen de eerste vingers voorzichtig naar de ander. Wie gaat de volgende zondebok worden? Vandaag staan we stil bij het feit dat we ook mogen (en moeten!) leren van het verleden. Zolang we af en toe naar binnen kijken, in plaats van naar buiten wijzen, zal het goede in ons blijven stromen. Dit is niet makkelijk in een wereld onder druk. Toch blijft zelfkritiek nodig om een deugdzaam leven te leiden. Ter bemoediging de spreuk waar ik sinds de corona-crisis vaak aan heb gedacht. Het is misschien wel de meest bekende uitspraak van Marcus Aurelius: ’Je hebt geen grip op gebeurtenissen die je overkomen, wel op de manier waarop je ermee omgaat.’

In een tijd waarin we zelf hebben moeten ontdekken hoe het voelt om opgesloten te zitten, hebben we de waarde van vrijheid pas écht leren kennen. Laten we niet wijzen naar de ander, maar samen met die ander onze vrijheid koesteren. Iedere dag opnieuw, want vrijheid is nooit vanzelfsprekend. 

Josko is werkzaam bij Univogue, als gecontracteerd zorgaanbieder in Súdwest-Fryslân helpt Univogue -bij een veelvoud aan hulpvragen- jongeren en volwassenen GRIP krijgen op hun leven. Meer weten? www.Univogue.nl

Foto: Jolanda Siemonsma Fotografie




Koop lokaal - bij onze vrienden

Agenda Sneek

Wees loyaal – aan onze vrienden